Europa
Op Europees niveau spelen de ontwikkelingen die voortvloeien uit het Financial Services Action Plan (FSAP) een belangrijke rol. Het FSAP is ontworpen om één Europese markt in financiële diensten te creëren. Een paar belangrijke Europese ontwikkelingen die op dit moment spelen op het gebied van financiële diensten zijn het witboek hypothecair krediet en de richtlijn consumentenkrediet.
Ter nadere informatie over het Europese wetgevingssysteem; een groenboek is een document dat uitgebracht wordt door de Europese Commissie (EC), waarin zij een probleem inventariseert en aanbevelingen doet voor het te voeren beleid. De diverse overheden kunnen op dit document reageren en mede aan de hand van die reacties wordt een witboek opgesteld, waarin de EC dan met een concreet wetsvoorstel, de richtlijn, komt. Vaak gaat deze richtlijn weer door een aantal consultatie- en mutatierondes tot er een definitieve richtlijn is die dan in de nationale wetgeving van een lidstaat moet worden geïmplementeerd. De Wft en Mifid zijn voorbeelden van wetten die uit de Europese regelgeving zijn voortgevloeid.
Witboek "Hypothecair krediet in de EU"
Voor het merendeel van de Europese burgers is een hypothecair krediet de grootste
financiële investering van hun hele leven. De markten voor hypothecair krediet
vertegenwoordigen bovendien een aanzienlijk deel van de Europese economie: het
uitstaande saldo aan woningkredieten is goed voor bijna 47 procent van het bbp van de
Europese Unie. De EC is zich bewust van het cruciale belang van deze markten en heeft
daarom een algehele evaluatie van de werking en mate van integratie van deze markten
uitgevoerd. Het resultaat van deze evaluatie is eind 2007 gepubliceerd in het ´Witboek over
de integratie van de EU-markt voor hypothecair krediet´.
Uit het Witboek blijkt dat de Europese markt verre van geïntegreerd is, met als gevolg beperkingen in concurrentie. De problemen kunnen in vier grote categorieën worden ingedeeld: belemmeringen voor de grensoverschrijdende aanbieding van hypothecair krediet, beperkte productdiversiteit, gering consumentenvertrouwen en beperkte cliëntmobiliteit. In het Witboek pleit de Commissie voor een aantal maatregelen die deze problemen oplossen om zo een concurrerende en efficiënte Europese hypotheekmarkt te creëren.
Het consumentenvertrouwen kan worden versterkt door ervoor te zorgen dat consumenten voldoende kennis van zaken hebben om een goede beslissing te nemen. Consumenten moeten beschikken over duidelijke, correcte, volledige en vergelijkbare informatie over de verschillende hypotheekproducten om een passende keuze te kunnen maken. Goed (juridisch) advies speelt een belangrijke rol bij het bevorderen van het consumentenvertrouwen.
Cliëntmobiliteit en de bereidheid van consumenten om van hypothecaire kredietverstrekker te wisselen, kunnen de mate van concurrentie op de markt beïnvloeden. De Commissie wil die mobiliteit bevorderen door ervoor te zorgen dat consumenten die van hypothecaire kredietverstrekker willen veranderen, daarvan niet worden weerhouden of afgeschrikt door de aanwezigheid van ongerechtvaardigde juridische of economische belemmeringen zoals hoge overstapkosten of andere restricties waardoor consumenten in feite niet in staat zijn hun hypotheekovereenkomst op te zeggen. Prijstransparantie door middel van de verschaffing van duidelijke en vergelijkbare informatie kan daarbij een belangrijke rol vervullen.
Op basis van haar evaluatie heeft de Commissie vier aspecten geformuleerd, waarbij nadere harmonisatie kan leiden tot minder barrières voor een interne markt.
Voorlichting in de precontractuele fase
Uit een door de Commissie georganiseerde consumententoetsing blijkt dat consumenten het
zeer belangrijk vinden om in de precontractuele fase informatie in een gestructureerde vorm
te ontvangen, zodat zij in staat zijn aanbiedingen met elkaar te vergelijken. Uit die toetsing
blijkt tevens dat de informatie uitgebreid moet zijn, tabellen en concrete voorbeelden dient te
omvatten en in eenvoudige bewoordingen moet zijn met zo min mogelijk technisch jargon.
De OvFD denkt dat een eventuele precontractuele informatieverplichting ons in Nederland
niet echt zal raken, omdat de informatieverplichtingen op grond van de Wft al ver gaan.
Jaarlijks Kostenpercentage (JKP)
Het JKP vormt een cruciaal onderdeel van de aan consumenten te verstrekken informatie.
Doordat er echter verschillende berekeningsmethoden en kostengrondslagen worden
gehanteerd, is de echte vergelijkbaarheid van de verschillende producten gering, dat weer
misleidend kan zijn voor consumenten. Harmonisatie van het JKP is daarom van essentieel
belang om voorlichting van goede kwaliteit te waarborgen en de verschillende
hypotheekproducten vergelijkbaar te maken voor de consument.
Bevorderen van verantwoord lenen
De Commissie meent dat het voor alle belanghebbenden nuttig zou zijn indien van hypothecaire kredietverstrekkers en intermediairs wordt verlangd dat zij van alle passende middelen gebruikmaken om de kredietwaardigheid van kredietnemers op adequate wijze te beoordelen alvorens een hypothecaire lening wordt toegekend.
Vervroegde aflossing
De Commissie ziet vervroegde aflossing als een van de belangrijkste redenen voor integratie
van de EU-markten voor hypothecair krediet en is vastbesloten om samen met de lidstaten
na te gaan in hoeverre een consensus over een adequate Europese vervroegde
aflossingsregeling mogelijk is.
De minister van Financiën heeft in reactie op het Witboek inmiddels een brief naar de Tweede Kamer gestuurd, waarin hij de vrees uitspreekt dat bij maximering van de vergoeding voor vervroegd aflossen het rentepercentage voor de consument hoger zal worden. Bovendien verwacht hij dat er dan een verschuiving zal plaatsvinden naar meer hypotheken met een kortere looptijd en variabele rente, doordat deze relatief goedkoper zullen zijn in vergelijking met hypotheken met een langere looptijd en vaste rente. De minister verwacht daarnaast dat vooral mensen met een hoger inkomen profiteren van verruimde mogelijkheden van vervroegde aflossing, omdat ze over het algemeen namelijk meer aflossingscapaciteit hebben. Hij verwacht dat de keuzemogelijkheden voor consumenten beperkt zullen worden. Het reële gevaar bestaat dat een dergelijke maatregel leidt tot een verslechtering van de Nederlandse markt.
De OvFD is blij dat de Commissie heeft aangegeven dat ze voordat ze tot concrete voorstellen komt, eerst een kosten-batenanalyse maakt. De OvFD reageert dan ook actief op vragen omtrent studies van de Commissie en houdt de acties van de Europese Commissie voortdurend in de gaten en heeft hierover ook contact met het Ministerie.
Een geïntegreerde markt kan ongetwijfeld voordelen opleveren voor zowel consumenten als andere belanghebbenden, echter dat mag niet leiden tot een verhoging van de administratieve lasten of kosten die zodanig zijn dat de baten daar nauwelijks tegenop wegen. Kortom: nieuwe regelgeving moet wel leiden tot betere regelgeving!
Richtlijn Consumentenkrediet
Deze Richtlijn beoogt een interne Europese markt voor consumentenkrediet en een hoog
beschermingsniveau voor de consument. De kredietmarkt heeft volgens de EC nog
groeimogelijkheden die benut moeten worden. Dat moet voor de banken leiden tot grotere
efficiëntie en daardoor voor de consumenten tot een goedkoper en breder productenpalet
met lagere rentetarieven. De Richtlijn richt zich inhoudelijk voornamelijk op een
verantwoorde kredietverstrekking en hij voorziet in een aantal consumentenrechten.
De Richtlijn is niet van toepassing op kredietovereenkomsten die gewaarborgd zijn door een hypotheek, hiervoor loopt een apart traject via het Witboek hypothecair krediet.
Standpunt OvFD
De OvFD vindt dat de Europese Commissie niet moet ingrijpen in de Europese woningmarkt,
omdat de noodzaak hiervoor ontbreekt. De berekende voordelen van integratie zijn volgens
een studie van de London School of Economics beperkt. Geschat wordt dat de markt voor
grensoverschrijdende hypotheken 1% bedraagt. Wij zien niet in dat deze markt, door
integratie, veel groter zal worden. Daarnaast zijn er in Europa voldoende aanbieders,
voldoende verschillende hypotheekproducten en kunnen consumenten over het algemeen
gemakkelijk een hypotheek krijgen. Integratie voegt wat dat betreft nauwelijks iets toe voor
de Europese markt. Bovendien is het nu ook al goed mogelijk om grensoverschrijdende
hypotheken te verstrekken, alleen moet je dan een bijkantoor openen en het via de lokale
markt laten verlopen. De investeringen om dit te vereenvoudigen wegen ons inziens niet op
tegen de verwachte voordelen. Ook zijn wij van mening dat verdere integratie ook negatieve
consequenties heeft. Integratie betekent in eerste instantie meer regelgeving, dus meer
administratieve lasten die door de lidstaten en Europese burgers moeten worden betaald.
Vergroting van de markt leidt wellicht tot meer concurrentie, maar ook tot meer reclame- en
marketingkosten, die uiteindelijk ook door de consument moeten worden betaald.
Als OvFD zijn we dus voortdurend druk bezig om al deze regelgeving in goede banen te leiden. Wij zijn voorstander van een interne Europese markt omdat daarmee zaken doen in Europa gemakkelijker wordt, maar het bijhouden van de diverse groenboeken en andere rapporten van de EC kosten veel tijd. Eén centrale studie zou veel gemakkelijker zijn. Nieuwe richtlijnen moeten niet gaan leiden tot allerlei amendementen op de bestaande wetgeving. De Wft moet de kans krijgen om zijn waarde te bewijzen en de administratieve lasten van het intermediair moeten niet verder stijgen of complexer worden door strijdige regelgeving. Zeker niet als je nagaat dat Nederland een van de landen in Europa is, die voorloopt op het gebied van wetgeving, consumentenbescherming, concurrentie en toegankelijkheid!